Zou Viktor Orbán in april kunnen verliezen? – Zselyke Csaky
De afgelopen vijftien jaar heeft de Hongaarse premier Viktor Orbán zich gepresenteerd als dé sterke man van Europa. Maar ook sterke leiders zijn niet onaantastbaar voor politieke tegenwind, economische achteruitgang of veranderingen in de internationale verhoudingen. Nu al deze factoren tegelijk in beweging zijn, verliest Orbán in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van 12 april 2026 geleidelijk zijn greep op de macht.
Als zijn partij Fidesz de verkiezingen verliest, zullen de gevolgen veel verder reiken dan Hongarije. Het land geldt al langer als een graadmeter voor de internationale politieke ontwikkelingen. Nog vóór de opkomst van Donald Trump in de Verenigde Staten liet Orbáns Hongarije zien hoe populistisch illiberalisme en een nieuw soort extreemrechts terrein konden winnen. Wie het bewind van sterke leiders wil voorkomen of eraan wil ontsnappen, zal deze verkiezingen dan ook met grote aandacht volgen.
De verkiezingscampagne in Hongarije heeft nu al waardevolle lessen opgeleverd. De eerste is dat zelfs in een ‘electorale autocratie’ als Hongarije klassieke politiek nog altijd telt. Politiek vakmanschap en het mobiliseren van kiezers kunnen het politieke landschap in beweging brengen en de schijn van onoverwinnelijkheid doorbreken. Orbáns charisma en politieke talent hebben hem geholpen uit te groeien tot een van de langstzittende leiders van Europa. Maar charismatische leiders zijn kwetsbaar voor tegenstanders met een vergelijkbare uitstraling. En precies zo’n uitdager heeft Orbán nu met Péter Magyar.
Magyar, een voormalig Fidesz-lid, heeft als leider van de oppositiepartij Tisza (Respect en Vrijheid) de Hongaarse politiek flink opgeschud. Hij speelt het spel volgens Orbáns eigen regels. Daardoor kan Orbáns zorgvuldig opgebouwde imago – dat van moedige vrijheidsstrijder en verdediger van Europese waarden – stap voor stap worden ontmanteld.
Magyar heeft veel minder ervaring dan Orbán, maar hij treedt op als een ervaren politiek professional. Hij richt de aandacht op het gebrekkige bestuur onder Orbán, zoals de slechte staat van de infrastructuur en de tekortkomingen in de gezondheidszorg en het onderwijs. Deze sectoren zijn verwaarloosd, omdat de premier zich vooral heeft gericht op cultuuroorlogen en buitenlands beleid. Daarnaast voert Magyar een opvallend gedisciplineerde campagne. Met honderden persoonlijke ontmoetingen heeft hij een actieve en enthousiaste achterban weten op te bouwen.
De opkomst van een sterke uitdager is echter slechts een deel van het verhaal. Een tweede les is dat zelfs stevig gevestigde machthebbers de economie niet kunnen negeren. Vóór de coronapandemie groeide de Hongaarse economie jaarlijks gemiddeld met 3,6 procent, mede dankzij een constante stroom aan cohesiefondsen van de Europese Unie. Daardoor kon Orbán stellen dat de levensstandaard onder zijn bewind gestaag was verbeterd. Sinds de pandemie is de groei echter vrijwel stilgevallen. In 2025 bedroeg de economische groei slechts 0,4 procent – ruim onder het EU-gemiddelde en ver beneden de oorspronkelijke doelstelling van 3,4 procent die de regering zich had opgelegd.
Zoals te verwachten viel, heeft Orbán zijn retoriek verder aangescherpt. Hij beweert dat een regering onder leiding van Magyar de Hongaren – en hun geld – de oorlog in Oekraïne in zou sturen. Toch blijft de economie voor veel kiezers de doorslaggevende factor. Vooral de Hongaarse arbeidersklasse en de kleine middenklasse, die Fidesz traditioneel om praktische redenen steunen, zijn hard geraakt. De consumentenprijzen zijn in Hongarije sneller gestegen dan in welk ander EU-land ook: tussen 2015 en 2024 met 66 procent. Zelfs de meest charismatische leider zou het onder zulke omstandigheden moeilijk hebben om zijn kiezers tevreden te houden.
Een laatste les heeft betrekking op de internationale context waarin de Hongaarse verkiezingscampagne plaatsvindt. De Europese leiders, uitgeput door de oorlog van Rusland in Oekraïne en verontrust door Trumps optreden in Venezuela en zijn plannen met Groenland, proberen in hoog tempo een nieuwe strategische koers te bepalen. Daarbij willen zij hun militaire slagkracht en veiligheidsstructuren versterken. Tegelijkertijd werkt ook Europees extreemrechts aan zijn eigen internationale allianties. En de nieuwe Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie (NSS) laat weinig twijfel bestaan over wie de regering-Trump daarbij steunt.
Hoewel de campagnedynamiek en de economische situatie in het voordeel van Magyar kunnen uitpakken, zouden de bredere geopolitieke omstandigheden Orbán juist kunnen helpen. Hij profileert zich immers als een uitgesproken en loyale bondgenoot van Trump. Toch heeft Trumps terugkeer aan de macht Orbán tot nu toe weinig concreets opgeleverd. Net als andere EU-landen wordt ook Hongarije geraakt door Trumps invoerheffingen en de economische onzekerheid die daaruit voortvloeit. Daarnaast heeft Trump geen initiatief genomen om het door de regering-Biden beëindigde belastingverdrag tussen de VS en Hongarije te herstellen. En de kredietlijn van twintig miljard dollar, waarvan Orbán na een bezoek aan het Witte Huis dacht dat die was toegezegd, lijkt uiteindelijk op niets te zijn uitgelopen.
Ondanks het uitblijven van duidelijke voordelen voor Hongarije als land, kan Trump voor Orbán persoonlijk nog altijd van betekenis zijn. In de nieuwe Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie wordt Hongarije genoemd als een van de landen die de MAGA-beweging los wil weken van de EU. Dat suggereert dat bij de komende verkiezingen mogelijk niet alleen Russische, maar ook Amerikaanse inmenging een rol kan spelen. Toch is het weinig waarschijnlijk dat eventuele steun van Trump zonder voorwaarden komt. Orbán heeft inmiddels al toegezegd Amerikaanse energie af te zullen nemen, waaronder kleine modulaire kernreactoren met een mogelijke waarde tot twintig miljard dollar.
Voorlopig staan Magyar en zijn partij op poleposition, voortgestuwd door een krachtige mix van woede en hoop onder de kiezers. Maar sterke leiders zullen er alles aan doen om hun macht te behouden, en Orbán heeft ongetwijfeld nog meer strategieën achter de hand. Zo kan hij spelen met het idee van ‘rokeren’: het naar voren schuiven van een marionet als staatshoofd, zoals Vladimir Poetin in 2008 deed door Dmitri Medvedev tijdelijk president te maken. Ook kan hij proberen het publieke debat te ‘overspoelen’ met door AI gegenereerde desinformatie. Orbán beschikt over meerdere middelen om het politieke speelveld naar zijn hand te zetten.
Wat de uitkomst ook wordt, de Hongaarse verkiezingen zullen met grote aandacht worden gevolgd. Als Magyar wint, kan zijn strategie als voorbeeld dienen voor anderen.
Zselyke Csaky
De auteur is senior onderzoeker bij het Centre for European Reform en voormalig onderzoeksdirecteur van Freedom House. Vertaling: Menno Grootveld. © Project Syndicate, 2026 www.project-syndicate.org
