All tagged Viktor Orbán
Al zo’n tiental keer heeft Donald Trump beweerd dat zijn aanval op Iran buitgewoon succesvol verloopt, dat de tegenstander vernietigd is en dat Iran wil praten, maar dat hij dat weigert. De realiteit is evenwel dat de regering Trump van geen hout pijlen meer weet te maken, en dat Iran nog steeds over heel wat vuurkracht beschikt. Ook een regimewissel – wat ik de Iraanse bevolking ten zeerste toewens – zit er voorlopig niet aan te komen nu een nieuwe theocratische tiran aan de macht is.
Als Orbán de verkiezingen verliest, zullen de gevolgen veel verder reiken dan Hongarije. Het land geldt al langer als een graadmeter voor de internationale politieke ontwikkelingen. Nog voor de opkomst van Trump liet Orbán zien hoe populistisch illiberalisme en een nieuw soort extreemrechts, terrein konden winnen. Wie het bewind van sterke leiders wil voorkomen of eraan wil ontsnappen, zal deze verkiezingen dan ook met grote aandacht volgen.
Geen vrije rechtspraak meer, pers die aan banden wordt gelegd, oppositie die monddood wordt gemaakt. Gents burgemeester Mathias De Clercq, tevens voorzitter van het Europese stedennetwerk Eurocities, stelde in Istanbul vast dat het Turkije van Erdogan steeds meer afglijdt naar een autocratie. Hij leidde er een delegatie Europese burgemeesters die de gevangenschap van hun collega burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu, aanklaagde.
Vijf jaar geleden zou het absurd optimistisch hebben geleken om te voorspellen dat de EU in staat zou zijn om gezamenlijke schulden aan te gaan, wapens te kopen en belangrijke beslissingen te nemen zonder unanimiteit. Niemand had kunnen vermoeden dat Zweden en Finland hun neutraliteit zouden opgeven en zich bij de NAVO zouden aansluiten, waarmee ze de Europese pijler van het bondgenootschap aanzienlijk zouden versterken. Toch is dit alles gebeurd.
Bijna een eeuw geleden betoogde de pro-nazi jurist Carl Schmitt dat alle politiek draait om het onderscheid tussen vriend en vijand. De vermeende dreiging van "genderideologie" biedt een gemakkelijk, kant-en-klaar doelwit voor de populistische aspirant-autoritairen van vandaag. Net als ras en immigratie is gender een handig splijtzwam om kiezers te verdelen, polarisatie aan te wakkeren en de sociale cohesie te ondermijnen.
Ik snap heel goed dat het label fascisme onlosmakelijk verbonden is met de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust en de term daarom alarmistisch gevonden wordt. En ik geef toe dat elke fascist zondermeer verbleekt in vergelijking met Adolf Hitler. Fascisme gedijt echter bij de normalisering van wat voorheen extremistisch was. Elke waarschuwing daartegen wordt door hun aanhangers weggezet als overdreven alarmistisch. Maar ik ben liever alarmistisch dan te laat.
Drie jaar na Dagboek 1933 verschijnt een herziene herdruk waarin de Vlaamse filosoof en publicist Dirk Verhofstadt waarschuwt dat het gevaar dichterbij is gekomen dan hij toen kon vermoeden. Met Donald Trump opnieuw in het Witte Huis ziet hij hoe democratische instituties verzwakken, autoritaire reflexen toenemen en parallellen met de jaren dertig steeds zichtbaarder worden. Het is nu menens. Interview door Ewout Klei.
De verzwakking van democratische instellingen wordt verergerd door de toenemende ongelijkheid. Een recent rapport van de Bijzondere Commissie van Onafhankelijke Experts inzake Wereldwijde Ongelijkheid van de G20 concludeert dat de meest ongelijke landen ter wereld tot wel zeven keer meer kans hebben op democratische uitholling. Onderzoek toont ook aan dat in een wereld die gedomineerd wordt door sociale media, inkomensongelijkheid zich vaak vertaalt in ‘ongelijkheid in stem’.
Democratische instituties wankelen niet omdat één leider ze bedreigt, maar omdat samenlevingen weigeren eendrachtig op te treden tegen autoritaire tendensen, polarisatie en de normalisering van minachting voor de rechtsstaat en de persvrijheid. Critici signaleren dergelijke tendensen bij hedendaagse politieke figuren zoals onder meer Donald Trump, Vladimir Poetin, Nayib Bukele, Daniel Ortega, Recep Tayyip Erdoğan en Viktor Orbán.
De huidige EU-leiders lijden onder een gebrek aan langetermijnvisie, leiderschap, eenheid en institutionele capaciteit. Voorlopig lijkt een onwaarschijnlijke alliantie van Trump-sympathisanten en nostalgische atlantici de Europese Raad en de Commissie te domineren. De tot nu toe overheersende lijn bestaat erin Trump te vleien en te paaien, in de hoop de schade te beperken, terwijl we daarmee juist onze politieke, strategische en zelfs economische afhankelijkheid van Washington vergroten.
Hannah Arendt waarschuwde er in een toespraak in 1975 nog voor dat totalitaire regeringen naar hun eigen goeddunken proberen om de geschiedenis te herschrijven of te begraven. Dat is ook de mening van Jason Stanley, een professor filosofie aan de universiteit van Yale, die in zijn nieuw boek Erasing History aantoont hoe extreemrechts wereldwijd bezig is het verleden aan te passen aan haar ideologische opvattingen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
