Verzet tegen de destructieve politiek van Trump - Tobias Bunde & Sophie Eisentraut
De wereld is een periode van vernietigende politiek ingegaan. Leiders zijn aan de macht gekomen door ingrijpende veranderingen te beloven in plaats van voorzichtige hervormingen. Ze willen regels en instellingen in binnen- en buitenland afbreken, omdat die volgens hen hun inspanningen om sterkere, welvarendere landen op te bouwen en ‘achteruitgang van de beschaving’ te voorkomen, in de weg staan.
Deze sentimenten zijn niet beperkt tot een kleine groep radicale actoren. De disruptieve agenda's van vandaag zijn gebaseerd op een wijdverbreide desillusie over de democratische instellingen en een alomtegenwoordig verlies van vertrouwen in het vermogen van beleidsmakers om zinvolle koerswijzigingen door te voeren.
In een enquête voor de Munich Security Conference 2026 zegt slechts een klein deel van de respondenten in de G7-landen, dat het huidige beleid van hun regering toekomstige generaties beter zal maken. In Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk gelooft een absolute meerderheid het tegenovergestelde: dat toekomstige generaties er onder het huidige beleid slechter aan toe zullen zijn.
Zowel op nationaal als op mondiaal niveau worden gevestigde politieke structuren nu vaak gezien als te bureaucratisch en te juridisch; deze verstokte systemen kunnen volgens deze denkwijze niet worden aangepast aan de behoeften van de bevolking. In dit nieuwe klimaat worden degenen die bulldozers en kettingzagen inzetten steeds meer getolereerd – en soms zelfs geprezen.
De belangrijkste onder degenen die beloven hun landen te bevrijden van de beperkingen van de bestaande orde is de Amerikaanse president Donald Trump. De 'herijking' van het buitenlands beleid van zijn regering richt zich op alle drie de zijden van de 'Kantiaanse driehoek' van vrede, waarrond de strategie van de VS meer dan 80 jaar lang draaide. Deze omvatten een verbintenis tot multilaterale instellingen en regels, steun voor een open internationale orde, steun voor een economische onderlinge afhankelijkheid, en investeringen in democratie, mensenrechten en samenwerking tussen de liberale democratieën in de wereld.
Als gevolg daarvan krijgen leiders die de liberale internationale orde hebben willen ontmantelen, zoals de Russische president Vladimir Poetin, nu gezelschap van de VS, lange tijd de grootste verdediger ervan. Het door de VS geleide mondiale bestuurssysteem, dat de kern vormde van de naoorlogse Pax Americana, wordt nu van binnenuit ondermijnd en uitgehold.
Voor sommige aanhangers van Trump biedt zijn disruptieve politiek een kans om iets beters op te bouwen. In lijn met wat Joseph Schumpeter bekend beschreef als "creatieve destructie", geloven zij dat een grondige verandering fundamentele disruptie vereist, en geen stapsgewijze aanpassingen.
Vanuit dit perspectief zou de 'Trump-schok' voor de mondiale orde en traditionele partnerschappen de institutionele inertie kunnen doorbreken en beleidsmakers kunnen dwingen om uitdagingen aan te pakken die voorheen in een impasse verkeerden. De doorbraken op het gebied van de defensie-uitgaven van de NAVO en het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas worden gepresenteerd als bewijs dat de 'creatieve destructie' van Trump al positieve resultaten oplevert.
Maar het is onduidelijk of deze ommekeer echt de weg vrijmaakt voor instellingen en beleid die de veiligheid zullen versterken, de welvaart zullen vergroten en de vrijheid zullen waarborgen. In plaats daarvan lijkt uit het puin een orde te ontstaan die de machtigen bevoordeelt ten opzichte van de zwakken, die hadden gehoopt dat de vernietiging van het oude hun leven zouden verbeteren.
Transactionele (en vaak zelfverrijkende) deals vervangen in hoog tempo principiële samenwerking; beleidsmakers dienen steeds vaker particuliere in plaats van publieke belangen; en de dominantie van grootmachten verdringt internationaal bestuur op basis van regels en normen. Het is dan ook geen wonder dat in alle landen die zijn onderzocht voor de Munich Security Index 2026, de nadelen van deze disruptieve politiek de publieke perceptie domineren – zelfs in landen in het Zuiden, waarvan vele aanvankelijk optimistisch waren over een tweede termijn van Trump. In alle onderzochte landen, behalve China en India, is een absolute meerderheid het er niet mee eens dat het beleid van Trump goed is voor de wereld of voor hun land.
Hoewel de immense macht van Amerika betekent dat een herijking van het buitenlands beleid wereldwijde gevolgen zal hebben, is de rest van de wereld niet machteloos om zich te verzetten tegen een volledig destructief beleid. Maar dan moeten degenen die zich verzetten tegen een toekomst die wordt bepaald door de grootmachtpolitiek van het verleden, nu in actie komen. Om de ergste gevolgen te beperken, is een coalitie nodig van landen die bereid zijn aanzienlijk te investeren in hun eigen machtsmiddelen en deze te bundelen door nauwere samenwerking.
Verzet tegen de destructieve politiek van de regering-Trump is evenwel niet voldoende. Regeringen moeten op een geloofwaardige wijze aantonen dat zinvolle hervormingen en politieke koerswijzigingen mogelijk zijn – en veel waarschijnlijker dan een beleid van wijdverbreide vernietiging – om te voldoen aan de groeiende vraag naar brede verbeteringen in de sociale en economische omstandigheden. Dat vereist dat beleidsmakers nieuwe, duurzamere prioriteiten formuleren, hun instrumenten aanscherpen en zelf moediger opbouwers worden.
Tobias Bunde & Sophie Eisentraut
Tobia Bunde is hoogleraar internationale veiligheid aan de Hertie School in Berlijn en directeur onderzoek en beleid bij de Munich Security Conference. Sophie Eisentraut is hoofd onderzoek en publicaties bij de Munich Security Conference. Deze tekst is gebaseerd op het inleidende essay van het Munich Security Report 2026. © Project Syndicate, 2026 (www.project-syndicate.org).
