De strijd voor een liberal way of life – Dirk Verhofstadt
Een jaar geleden publiceerde The Economist het artikel Hard-right parties are now Europe’s most popular, over de opmars van extreemrechts in Europa.[1] Daarin stond ook de onderstaande grafiek waaruit duidelijk blijkt hoezeer de extreemrechtse partijen en politici het voorbije decennium zijn gegroeid tot een niveau dat zelfs nog hoger ligt dan in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw. Sterker nog, ze werden in 2025 de grootste politiek-ideologische groep, groter dan de conservatieve en sociaaldemocratische partijen. Het begin van de recente opmars van extreemrechts situeerde The Economist tussen de jaren 2008 en 2015, met eerst de financiële crisis en nadien de grote migratiegolven naar veilige Europese landen. Vooral het succes van Trump in de VS leek de extreemrechtse partijen vleugels te geven.
In heel wat Europese landen staan ze in de opiniepeilingen aan de leiding, zoals het Rassemblement Nationale in Frankrijk, Georgia Meloni in Italië, Nigel Farage in het Verenigd Koninkrijk en (bijna) de AfD in Duitsland. Ook in Vlaanderen blijft het Vlaams Belang nek aan nek met N-VA om de grootste partij te worden. Al die partijen hebben net als Trump een uitgesproken anti-migratie en anti-EU-programma. Zo pleiten ze, net als ICE in de VS, voor een speciaal politiekorps dat illegalen actief moet opsporen en terugsturen.[2] Extreemrechtse partijen zoals de AfD van Weidel pleiten voor een ontmanteling van de EU.[3] Verontrustend is dat Trump en zijn regeringsleden hun steun uitspreken voor de Europese extreemrechtse partijen, zoals blijkt uit de National Security Strategy van 5 december 2025, ‘een strategie die coalities en politieke bewegingen bevordert die dicht liggen bij extreemrechtse ideologieën’ en ‘het Europese project wil kapotmaken’.[4] Dat deed alvast vicepresident JD Vance in de aanloop naar de Duitse verkiezingen van 2025 waarbij hij openlijk zijn steun betuigde voor de Duitse extreemrechtse partij.[5]
Het is nu afwachten hoe de verkiezingen in Hongarije in 2026 en de Franse parlementsverkiezingen in 2027 gaan verlopen, want er staat voor de Europese Unie veel op het spel. The Economist besloot haar artikel als volgt: “Als extreemrechts zoveel macht verwerft als hun stemmenaandeel doet vermoeden, dreigt Europa economisch minder verenigd te raken, minder gastvrij te worden voor raciale en seksuele minderheden en minder gemotiveerd te zijn om klimaatverandering tegen te gaan.”[6] Het is dus de taak van alle democratische krachten in Europa om hier tegenin te gaan en onze leiders aan te zetten om de Europese Unie te versterken, een efficiënt en duurzaam industrieel beleid te voeren, een meer rechtvaardige verdeling van de lasten op te leggen, een echte Europese defensie op te bouwen (waarbij men stopt met de aankoop van Amerikaans oorlogsmateriaal), een ambitieus klimaat- en milieubeleid te voeren, en strategische allianties te vormen met andere, niet Europese landen. Zoals de Canadese liberale leider Mark Carney op het Wereld Economisch Forum in Davos stelde: ‘Middle powers must act together, because if we are not at the table, we are on the menu.’[7]
Wie de grafiek van The Economist goed bekijkt, beseft dat een dergelijk Europees antwoord tegen het autoritarisme van Trump, Poetin en Xi Jinping, dringend nodig is. De democratische krachten in Europa moeten stoppen met extreemrechts na te lopen en hun ideeën salonfähig te maken. Ze moeten zich net als 80 jaar geleden juist radicaal afzetten tegen het extreemrechtse, nationalistische en conservatieve angstverhaal dat ons al jaren teistert en verlamt. Wie nu nog niet weet waartoe dat kan leiden, moet maar kijken naar de VS waar Trump, met de steun van miljardairs, een beleid voert dat maatregelen neemt die de ongelijkheid doet toenemen, de zieken en zwakkeren in de samenleving in de kou laat staan, de internationale rechtsregels aan zijn laars lapt, Groenland en Denemarken bedreigt, homoseksuelen en transgenders discrimineert, migranten en vreemdelingen op een inhumane manier laat deporteren, Oekraïne en de gewone Palestijnen in de steek laat, en die erop uit is de liberale democratie in Europa te vernietigen.[8]
We moeten de open samenleving met alle kracht verdedigen, en voortdurend wijzen op het gevaar van Trump en zijn extreemrechtse acolieten, zodat de ogen van de mensen opengaan. Dat lijkt stilaan te gebeuren. Hoe feller Trump de Europese Unie, maar ook Canada en andere democratische landen aanvalt, hoe meer de weerstand tegen extreemrechts groeit. Dat zagen we bij de Portugese presidentsverkiezingen van 8 februari 2026 waar extreemrechts een duidelijk halt werd toegeroepen.[9] We mogen dus optimistisch zijn. Trump en de zijnen onderschatten hoezeer burgers in de Europese democratieën en daarbuiten gehecht zijn aan een liberal way of life.[10] We beseffen hoe belangrijk de individuele vrijheid, onderwijs en cultuur, onafhankelijke media, vrijheid van meningsuiting, het recht om zelf je vrienden en partner te kiezen, al dan niet een religie aan te hangen, zelf een beroep te mogen kiezen, vrij doorheen tal van staten te reizen, ons hebben gevormd tot wie we zijn. We begrijpen ook hoe belangrijk het is dat we de zwakken en zieken in de samenleving moeten helpen, dat elke jongere gelijke startkansen moet krijgen in het leven, en dat we ons moeten inzetten voor klimaat en milieu ten bate van de toekomstige generaties. We laten dit alles niet verloren gaan. No pasaran!
Dirk Verhofstadt
De auteur is kernlid van Liberales en auteur van Dagboek 1933. Het gevaar van extreemrechts.
[1] Hard-right parties are now Europe’s most popular, The Economist, February 28, 2025.
[2] ‘Een speciale politiecel moet illegalen actief opsporen’: VB-voorzitter Tom Van Grieken over volk, cordon sanitaire en de media, De Morgen, 30 januari 2026.
[3] AfD Leaders Call for the Orderly Dissolution of the EU, The European Conservative, June 24, 2023.
[4] Geeft de Amerikaanse veiligheidsstrategie Europees extreemrechts wind in de zeilen? ‘Trump wil het Europese project kapotmaken’, Knack, 8 december 2025.
[5] US Vice President Vance shuns Scholz and meets AfD party leader instead, EuroNews, 17 February 2025.
[6] The Economist, idem.
[7] Carney calls on middle powers to band together in World Economic Forum speech, CityNews, January 20, 2026.
[8] https://www.liberales.be/teksten/2026/2/7/trump-vernietigt-het-extreemrechtse-merk-maciej-kisilowski-en-anna-wojciuk
[9] Linkse Seguro wint Portugese presidentsverkiezingen van uiterst rechtse Ventura, De Tijd, 9 januari 2026.
[10] Alexandre Lefebvre, Liberalism as a way of life, Princeton University Press, 2024.
