All tagged democratie
Geen vrije rechtspraak meer, pers die aan banden wordt gelegd, oppositie die monddood wordt gemaakt. Gents burgemeester Mathias De Clercq, tevens voorzitter van het Europese stedennetwerk Eurocities, stelde in Istanbul vast dat het Turkije van Erdogan steeds meer afglijdt naar een autocratie. Hij leidde er een delegatie Europese burgemeesters die de gevangenschap van hun collega burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu, aanklaagde.
Het belang van de democratie is de onmogelijkheid voor welke partij of persoon ook om definitief de macht te verwerven en zijn ideeën blijvend door te drukken. Dankzij de democratie is in feite elke koerswisseling mogelijk. Geen enkele macht is absoluut en steeds wordt het beleid getoetst aan het oordeel van de burgers of kiezers. In die zin zijn verkiezingen nog echt ‘feesten’ van de democratie. Waarbij bestaande partijen onverwacht worden afgestraft en nieuwe kandidaten kansen krijgen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Desinformatie was er ooit op gericht mensen valse dingen te laten geloven. Het nieuwe doel is om de machthebbers immuun te maken voor waarheden die vroeger hun belangen zouden hebben geschaad of hen tot een gedragsverandering zouden hebben gedwongen. We zijn getuige van een systematische aanval op Amerikaanse instellingen en het vermogen van het Amerikaanse publiek om de machthebbers ter verantwoording te roepen.
In dit boek wordt duidelijk hoe onze (Europese) democratieën het product zijn van sociale revoluties en in die zin enorm verschillen van de – door velen verafgoodde – democratie van de VS. In de VS begonnen de stichtende immigranten als gelijken, daarom vormt gelijkheid voor iedereen een van de bouwstenen van de Grondwet. In Europa moesten de meeste democratieën zich ontdoen van aristocratische wetten en gewoonten. Recensie door Xander Niks.
Alexis de Tocqueville’s scherpe inzichten en analyses over thema’s als de democratie, gelijkheid, vrijheid en centralisatie, zijn verbazingwekkend. In zowel Democracy in America als Het Ancien Régime en de Franse Revolutie stelt hij dat de strijd voor gelijkheid leidt tot een situatie waarin de vrijheid uiteindelijk bezwijkt en een gecentraliseerd gezag ontstaat. Als ware liberaal streed hij voor persoonlijke vrijheid en waarschuwde hij voor de potentiële valkuilen van de democratie. Recensie door Xander Niks.
De vraag moet dan ook gesteld worden of morele vooruitgang onmogelijk is. Het antwoord is nee. Maar ze zit niet alleen in betere mensen. Ze zit vooral in betere structuren. In seculier onderwijs dat kritisch denken organiseert. In seculiere instellingen die macht verdelen in plaats van concentreren. In onafhankelijke rechtspraak die ook geldt wanneer ze politiek ongemakkelijk wordt. Met andere woorden in een rechtsstaat die haar eigen kritiek verdraagt.
De ware vijand van dictators is het verlangen naar vrijheid. Daarom benadrukken ze de tekortkomingen van de democratie, vergroten ze de verdeeldheid en presenteren ze het falen ervan als onvermijdelijk. Het is ook de reden waarom de Verenigde Staten onder president Donald Trump er alles aan zullen doen om Europese leiders te verzwakken, die voor de aspirant-dictator van Amerika angstaanjagender zijn dan de Russische en Chinese autocraten die hij vaak prijst.
Montesquieu is het meest bekend om zijn machtsverdeling binnen een staat. Om de (onvermijdelijke?) val van een republiek of monarchie in despotisme tegen te gaan, moeten we de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht van een staat opsplitsen. Het parlement moet de wetten maken, de regering of de koning moet de wetten uitvoeren en een onafhankelijke rechterlijke macht moet individuele zaken beoordelen. Dit is essentieel voor een rechtsstaat. Recensie door Xander Niks.
In de nacht van 9 op 10 november 1938 vond in nazi-Duitsland de Kristallnacht plaats, waarbij heel wat Joden werden gedeporteerd en vermoord. Negen decennia later kon niemand precies voorspellen wat er zou gebeuren toen de regering-Trump de deportatie van illegalen tot haar basisbeleid maakte, met de inzet van de Nationale Garde in Los Angeles en Washington – steden die beschouwd zouden moeten worden als ‘trainingsgebieden voor ons leger’ en ‘oorlogsgebieden’.
En wat nu? het nieuwe boek van Dominique Willaert, gaat verder dan analyse. Het is een oproep tot actie én een uitnodiging tot luisteren naar elkaar, naar de verhalen achter de cijfers, naar de mensen achter de slogans. “Vroeger wisten de Democraten wat er in ons land leefde en namen ze de juiste beslissingen. De mensen die nu in Washington zitten, hebben elke voeling met ons verloren.” Het is een sentiment dat de auteur in talloze gesprekken herkent. Recensie door Dimitri De Smet.
De verzwakking van democratische instellingen wordt verergerd door de toenemende ongelijkheid. Een recent rapport van de Bijzondere Commissie van Onafhankelijke Experts inzake Wereldwijde Ongelijkheid van de G20 concludeert dat de meest ongelijke landen ter wereld tot wel zeven keer meer kans hebben op democratische uitholling. Onderzoek toont ook aan dat in een wereld die gedomineerd wordt door sociale media, inkomensongelijkheid zich vaak vertaalt in ‘ongelijkheid in stem’.
Democratische instituties wankelen niet omdat één leider ze bedreigt, maar omdat samenlevingen weigeren eendrachtig op te treden tegen autoritaire tendensen, polarisatie en de normalisering van minachting voor de rechtsstaat en de persvrijheid. Critici signaleren dergelijke tendensen bij hedendaagse politieke figuren zoals onder meer Donald Trump, Vladimir Poetin, Nayib Bukele, Daniel Ortega, Recep Tayyip Erdoğan en Viktor Orbán.
Vorige zaterdag gooiden de hoogste rechtscolleges in ons land – het Grondwettelijk Hof, het Hof van Cassatie, de Raad van State en het Rekenhof – hun deuren open voor het brede publiek onder de titel ‘Ronde van de Rechtsstaat’ in het kader van de Europese dag voor Justitie. Duizenden bezoekers, oud en jong, kregen toen rondleidingen door de gebouwen en informatie over de taak en de werking van deze instellingen. Maar bizar genoeg geen aandacht hiervoor in de TV-journaals.
De afschaffing van de opkomstplicht bij de lokale verkiezingen in Vlaanderen leidde tot een stevige daling in de opkomst. Uit onderzoek blijkt dat lokale besturen nauwelijks meer acties ondernamen om burgers te mobiliseren in vergelijking met de vorige verkiezingen. De acties die ze ondernamen, hadden bovendien weinig effect op de opkomst. Dit is belangrijk gezien het er niet naar uitziet dat de opkomstplicht opnieuw zal ingevoerd worden. We moeten het de volgende keer beter doen.
De Nobelprijs voor de Vrede 2025 gaat naar de Venezolaanse oppositieleidster Maria Corina Machado die zich al jaren inzet voor meer democratie in haar vaderland. Dit betekent een klinkende oorveeg voor dictator Maduro, die de verkiezingen in zijn land vervalste. Maar ook een klinkende oorveeg voor Trump die bezig is met het verzwakken van de democratie en de rechtsstaat in de VS.
Trump klaagde aan boord van Air Force One over de slechte pers die presentatoren en tv-zenders hem gaven. "En ze krijgen een vergunning," zei Trump, "...misschien moet hun vergunning worden ingetrokken." Dat zou duidelijk een schending van het Eerste Amendement zijn, maar zelfs de dreiging ermee is al huiveringwekkend en ongrondwettelijk. De poging om critici het zwijgen op te leggen is een bladzijde uit het handboek van elke autoritair leider in de geschiedenis.
Trump rekt het begrip 'noodtoestand' steeds verder uit en trekt zo meer macht naar zich toe. Zo zet hij het leger in, in Democratische steden als Los Angeles, New York, Chicago, Memphis, enz. Hij wil ook een 'Domestic Civil Disturbance Quick Reaction Force' oprichten zodat hij de Nationale Garde snel zou kunnen inzetten om burgerlijke protesten te onderdrukken. Die inzet van het leger tegen burgers vormt een gevaar voor de fundamentele rechten en vrijheden.
Rosa preekt het liefst voor eigen parochie! Zijn analyse is juist, maar met zijn antwoord slaat hij de plank volledig mis. De monotheïstische godsdiensten beloven de hemel als een hiernamaals, leef zoals u wil maar toon bijtijds berouw en het walhalla zal uw deel zijn. Het zijn heilsleren die de mensen voor de gek houden. Net zoals het communisme dat dan tenminste nog de hemel op aarde beloofde: de ‘dictatuur van het proletariaat’. Dat is ook nooit wat geworden. Recensie door Enno Nuy.
De Romeinse Republiek, ooit een baken van gedeelde macht en burgerlijke participatie, stortte in met de opkomst van één man: Julius Caesar. In amper enkele jaren tijd schakelde hij de volksvergadering, de senaat en de magistraten uit, om zich uiteindelijk tot dictator voor het leven te laten kronen. Vijf eeuwen republikeinse traditie, gebaseerd op machtenscheiding en collectieve besluitvorming, gingen in een oogwenk verloren.
“Een wereld waarin autocratieën samenwerken om aan de macht te blijven, hun systeem te promoten en democratieën te beschadigen is geen verre dystopie,” aldus Applebaum, “Het is de wereld waarin we leven.” Op het moment waarop ze dit schreef kon ze nog niet bevroeden dat Trump een jaar later de Oekraïense leider Zelensky zou vernederen en de rode loper zou uitrollen voor de Russische dictator Poetin. Recensie door Dirk Verhofstadt.
