‘Ik wist niet dat het zo’n seksueel dier was’, kirt Chantal Pattyn koket tijdens een uitzending van Pompidou op Klara naar aanleiding van het verschijnen van deze biografie.
Het is tien jaar geleden dat de meest belezen en meest bevlogen cultuurcriticus en bloemlezer der letteren zich van het leven beroofde. Deze biografie gunt u een intieme blik op de man en de schrijver.
Recensie door Jan-Willem Geerinck
De weg naar slavernij kan worden gelezen als een belangrijk tegenwicht voor de natuurlijke neiging van veel samenlevingen om de staat te laten ingrijpen in het leven van de particuliere sector. Het verwoordt het liberale – in de klassieke zin – argument in het eindeloze debat met voorstanders van meer staatsinterventie, ter verdediging van de vrijheid van het individu en tegen totalitaire tendensen die vrij spel krijgen naarmate centrale planning wordt geïmplementeerd. Recensie door Marcel Santos.
Forza Ninove ondervindt al dertien maanden dat een absolute meerderheid in de gemeenteraad geen absolute macht betekent, en dat de rechtsstaat en het middenveld – al krijgen ze ook bij ons zware klappen – nog altijd behoorlijk functioneren. Dat mag geen reden zijn om hen te onderschatten. Burgemeester D’Haeseleer is een gewiekst strateeg. Bovendien legitimeren buitenlandse politici – van Trump over Bardella tot Wilders – de facto zijn verhaal.
‘We must remind our politicians that their responsability does not end with their death or resignation,’ aldus Popper, waarmee hij aangaf dat we een morele plicht hebben tegenover onze nakomelingen. Hij deed die uitspraak met het oog op een mogelijk nucleair conflict, maar ook ecologisten zullen ze vandaag met instemming herhalen. Popper haatte waarheidclaims, voor hem bestonden er enkel hypothesen die men aan de grootst mogelijke kritiek moest onderwerpen. Dit inzicht staat haaks op elk totalitair denken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vanaf deze maand verliest een eerste groep werkzoekenden zijn uitkering, en plots kijkt iedereen elkaar nerveus aan. De beperking van de werkloosheid in de tijd werd gepresenteerd als een kordaat signaal. Maar zodra het signaal gegeven was, liet men de opvolging liggen. Nu de uitvoering begint, blijkt hoe kort door de bocht de redenering was dat “men wel aan het werk zal gaan als de uitkering stopt”. En hoe weinig is geïnvesteerd om op te vangen wie uit de boot valt. Vlaanderen is niet klaar voor wat komt.
De tegenstelling tussen objectiviteit en subjectiviteit in de journalistiek is een schijntegenstelling. Wat telt is het verschil tussen nieuwsgierigheid en ideologische vooringenomenheid. In tijden van nepnieuws, polarisatie en haat hebben we geen activistische zendelingen nodig, maar nieuwsgierige journalisten. Mensen die doorvragen, die de onderste steen boven halen, die stem geven aan wie niet gehoord wordt en ook wie zich onterecht miskend voelt kritisch durven bevragen.
De centrale stelling van Nobelprijswinnaar Mokyr is dat de Europese cultuur die ontstond na 1500, de industriële revolutie mogelijk heeft gemaakt. Die revolutie brak 200 jaar later door, eerst in Engeland en vervolgens op het Europese continent. Een merkwaardige stelling. We zijn allen erg beïnvloed door de marxistische visie dat de economische en technologische ontwikkelingen de cultuur bepalen. Volgens Mokyr is het omgekeerde waar.
In Wisselwachter beschrijft Geert Mak Harry Hopkins als adviseur van Franklin Delano Roosevelt. Van 1933 tot 1945 zijn zij bepalend geweest voor wat er in de wereld gebeurde. Roosevelt geldt als een van de grootste presidenten in de Amerikaanse geschiedenis. Hij werd dan ook vier keer verkozen. Hopkins was daarbij zijn belangrijkste medewerker, zijn wisselwachter. Voor Jean Monet was hij als een schaduwprins, onmisbaar. Recensie door Paul Van Aelst.
We leven in een volkomen geglobaliseerde wereld. Iets wat populisten maar niet kunnen begrijpen, laat staan verwerken. Hoe het ook zij, de notie dat het Avondland gegrondvest zou zijn op de Grieks-Latijnse oudheid en dat die oudheid een autonome beschaving zou zijn, als een deus ex machine, is te zot voor woorden. Quinn heeft met haar studie die onzinnige aanname voor eens en voor altijd ontzenuwd. Recensie door Enno Nuy.
Bijna een eeuw geleden betoogde de pro-nazi jurist Carl Schmitt dat alle politiek draait om het onderscheid tussen vriend en vijand. De vermeende dreiging van "genderideologie" biedt een gemakkelijk, kant-en-klaar doelwit voor de populistische aspirant-autoritairen van vandaag. Net als ras en immigratie is gender een handig splijtzwam om kiezers te verdelen, polarisatie aan te wakkeren en de sociale cohesie te ondermijnen.
Wachsmann kijkt enerzijds naar de microkosmos van de kampen, gezien door de ogen van hen die er verbleven en anderzijds naar de plek die de Kampen innamen in het totale terreurnetwerk van de nazi’s. Eerst beschrijft hij de naziterreur vanaf 1933, het jaar waarin Hitler (1889-1945) Reichskanzler werd. Ik blijf me verbazen over het gemak waarmee duizenden en nog veel meer jonge mannen bereid waren geweld te gebruiken tegen medeburgers. Recensie door Enno Nuy.
In de nacht van 9 op 10 november 1938 vond in nazi-Duitsland de Kristallnacht plaats, waarbij heel wat Joden werden gedeporteerd en vermoord. Negen decennia later kon niemand precies voorspellen wat er zou gebeuren toen de regering-Trump de deportatie van illegalen tot haar basisbeleid maakte, met de inzet van de Nationale Garde in Los Angeles en Washington – steden die beschouwd zouden moeten worden als ‘trainingsgebieden voor ons leger’ en ‘oorlogsgebieden’.
In zijn bekende essay Two concepts of liberty (1958) gaat Isaiah Berlin in op de moeilijke verhouding tussen liberalisme en communitarisme. Bij klassieke liberalen staan het abstracte individu en zijn rechten centraal. Onvervreemdbare rechten beschermen het individu tegen zijn omgeving : tegen de staat, tegen de meerderheid en tegen de massa. De vraag stelt zich of deze individuele rechten niet in verdringing komen wanneer men waarde hecht aan noties als gemeenschap, culturele traditie en natiestaat. Recensie door Dirk Verhofstadt
En wat nu? het nieuwe boek van Dominique Willaert, gaat verder dan analyse. Het is een oproep tot actie én een uitnodiging tot luisteren naar elkaar, naar de verhalen achter de cijfers, naar de mensen achter de slogans. “Vroeger wisten de Democraten wat er in ons land leefde en namen ze de juiste beslissingen. De mensen die nu in Washington zitten, hebben elke voeling met ons verloren.” Het is een sentiment dat de auteur in talloze gesprekken herkent. Recensie door Dimitri De Smet.
Tariefoorlogen worden vaak gerechtvaardigd als noodzakelijk om banen in de maakindustrie te beschermen of terug naar eigen land te halen en om de nationale veiligheid te verbeteren. Maar volgens nieuw onderzoek leiden deze conflicten tot een ander gevolg dat grotendeels over het hoofd wordt gezien: vervuiling. Wanneer mondiale toeleveringsketens gedwongen worden tot inefficiënte omwegen, neemt de CO2-uitstoot toe.
De tendens van deze tijd is illiberaal en antidemocratisch. Het zijn liberalen, samen met liberaal-democratische bondgenoten, die de strijd moeten blijven voeren tegen onrecht en tegen aanvallen op de trias politica. Zeker wanneer politici onder liberale vlag de vrijheid van vereniging willen inperken, moeten we daar helder en ondubbelzinnig over zijn. Liberalen zíjn antifascisten.
Montesquieu vertrok niet van vertrouwen, maar van wantrouwen tegenover macht. Vrijheid berust niet op de goede wil van machthebbers, maar op de scheiding der machten: niemand mag tegelijk beslissen, uitvoeren en controleren. Niet omdat mensen per definitie slecht zijn, maar omdat macht zich altijd uitbreidt zodra zij daartoe de middelen krijgt. Die les wordt vandaag niet plots vergeten, maar stapsgewijs uitgehold.
De Russische tegoeden bij Euroclear blijven de gemoederen beroeren. Bart De Wever is erin geslaagd deze saga als een strijd van de dappere Galliër tegen de Romeinse overmacht voor te stellen. Met succes. Wat opvalt in dit dossier is dat de Belgische regering de risico’s voor het land buiten proportie heeft opgeklopt. Dat heeft De Wever in België wel populair gemaakt, maar dit gaat ten koste van de veiligheid in Europa.
Het tijdperk waarin de VS-allianties en internationale instellingen versterkten, opkwamen voor democratie en mensenrechten, en bereid waren offers te brengen voor de rechtsstaat en het machtsevenwicht in de wereld, is voorbij. In plaats daarvan is er een wereld ontstaan waarin de acties van de VS meer worden bepaald door wat direct ten goede komt aan de Amerikaanse economie, individuele Amerikaanse bedrijven en de veiligheid van het thuisland.
Hoewel dit boek in 1994 werd gepubliceerd en daarom niets bevat over het uitgebreide onderzoek dat sindsdien is verricht, is het nog steeds ongelooflijk waardevol en blijven de bibliografieën relevant en nuttig. De verkiezing van Donald Trump was voor mij aanleiding om het op mijn nachtkastje te leggen. De belangrijkste les die ik eruit heb getrokken, is dat we onze eigen belangen aan de kant moeten zetten en vroeg moeten samenwerken om het verzet vol te houden. Recensie door Gregg Brozeit.
