Benjamin Constant wordt beschouwd als de grondlegger van de continentale parlementaire democratie. In Principes de politique bepleitte Constant de constitutionele monarchie, het principe van de ministeriële verantwoordelijkheid, en het belang van de individuele vrijheid. Het was een uitgesproken liberale tekst waarmee hij een systeem verdedigde dat sterk verschilde met de manier waarop Napoleon de jaren voordien had geregeerd.
In haar boek Beter Leven zonder Vrije Wil beargumenteert Farah Focquart dat onze samenleving gebaat is bij redelijke twijfel over het bestaan van vrije wil. Niet om verantwoordelijkheid af te schaffen, maar om ze anders in te vullen. Vrije wil-scepticisme nodigt uit tot een samenleving waarin beleid – van rechtspraak tot gezondheidszorg, van opvoeding tot sociale zekerheid – niet drijft op schuld en schaamte, maar op solidariteit en positieve verwachtingen.
Voor de vele AI-bedrijven die nu overal als paddenstoelen uit de grond schieten, is de fundamentele waarde een geloof dat AI een ongekende revolutie zal teweegbrengen die in de toekomst zal leiden tot ongelooflijk hoge winsten. Vandaag zijn er geen of nauwelijks winsten, maar dat deert de gelovigen niet, want in de toekomst wordt alles anders. En zo zien we in die sector de aandelenkoersen stijgen tot surrealistische niveaus die gedragen worden door dit geloof.
1917 was een bewogen jaar voor Rusland. Het had al 5,5 miljoen landgenoten verloren in de Eerste Wereldoorlog, er heerste hongersnood en door de Februarirevolutie was de tsaar onttroond en vervangen door een Voorlopige Regering, die het land nauwelijks onder controle had. Tegelijkertijd hadden grote groepen arbeiders sovjets gevormd, vormen van zelfbestuur aan de basis. Er bestond dus een duale macht. Op dat eikel moment werd Lenin het geheime oorlogswapen van Duitsland. Recensie door Leo De Haes.
Drie jaar na Dagboek 1933 verschijnt een herziene herdruk waarin de Vlaamse filosoof en publicist Dirk Verhofstadt waarschuwt dat het gevaar dichterbij is gekomen dan hij toen kon vermoeden. Met Donald Trump opnieuw in het Witte Huis ziet hij hoe democratische instituties verzwakken, autoritaire reflexen toenemen en parallellen met de jaren dertig steeds zichtbaarder worden. Het is nu menens. Interview door Ewout Klei.
De verzwakking van democratische instellingen wordt verergerd door de toenemende ongelijkheid. Een recent rapport van de Bijzondere Commissie van Onafhankelijke Experts inzake Wereldwijde Ongelijkheid van de G20 concludeert dat de meest ongelijke landen ter wereld tot wel zeven keer meer kans hebben op democratische uitholling. Onderzoek toont ook aan dat in een wereld die gedomineerd wordt door sociale media, inkomensongelijkheid zich vaak vertaalt in ‘ongelijkheid in stem’.
Boyds boek benadrukt de nabijheid tussen Groot-Brittannië en Duitsland en het relatieve gemak waarmee mensen uit de middenklasse in de jaren twintig en dertig nog konden reizen. Veel hedendaagse lezers zouden geschokt kunnen zijn door het aantal prominente Britse burgers dat niet alleen sympathiek stond tegenover het naziregime, maar het ook actief steunde, zelfs tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Recensie door Gregg Brozeit.
Democratische instituties wankelen niet omdat één leider ze bedreigt, maar omdat samenlevingen weigeren eendrachtig op te treden tegen autoritaire tendensen, polarisatie en de normalisering van minachting voor de rechtsstaat en de persvrijheid. Critici signaleren dergelijke tendensen bij hedendaagse politieke figuren zoals onder meer Donald Trump, Vladimir Poetin, Nayib Bukele, Daniel Ortega, Recep Tayyip Erdoğan en Viktor Orbán.
100 jaar geleden vond in Dayton, Tennessee (VSA) een ophefmakend proces plaats. Leraar John T. Scopes (1900-1970) werd er toen van beschuldigd de zogenaamde Butler Act te hebben overtreden. Deze lokale wet verbood het doceren van de evolutietheorie in publieke onderwijsinstellingen. De rechtszaak kreeg een hoge symbolische waarde voor de strijd tussen religie en wetenschap en voor de bedreiging van de academische vrijheid.
Koen Schoors is een van de aanvoerders van een interessante generatie economen aan de UGent die op onbevangen kijkt naar de economie en de samenleving van morgen. Dat levert frisse ideeën op, die ruimte laten voor kritiek op gefaalde neoliberale concepten en openingen bieden naar ecologische en op wetenschap gebaseerde oplossingen. In Alles wordt anders biedt Schoors een opvallend optimistische blik op die toekomst. Interview door Björn Siffer.
De recente programmawet die de overheid het recht geeft om alle bankrekeningen van alle burgers permanent te screenen is gevaarlijk. Niet zozeer de burger moet transparant zijn, het is de regering die transparant moet zijn. Het is de overheid die moet tonen welke gegevens ze over haar burgers verzamelt, waarom ze dat doet, wie er toegang toe krijgt en hoe ver die controle reikt. En precies dat is hier níét gebeurd. Een liberale democratie vraagt transparantie van de macht, niet van de onderdaan.
Benhaddou ziet meerdere monsters, zoals sociale onrechtvaardigheid, ecologische ontwrichting, de waarheidscrisis, atomisering, technologische ontwikkelingen en de ondermijning van de democratie. Ik deel meerdere van zijn bezorgdheden. Zijn verklaring ervoor niet. Volgens Benhaddou zijn de monsters het resultaat van het Verlichtings- en het Vooruitgangsdenken. Ik ben veeleer geneigd om ze te wijten aan een gebrek eraan. Recensie door Johan Braeckman.
Rusland probeert al tien jaar Europa en Amerika te verdelen, de NAVO te ondermijnen en de trans-Atlantische alliantie te verzwakken. Dit vredesplan, indien aangenomen, zal dat doel bereiken. Er bestaat een lange traditie van grootmachten in Europa die deals sluiten over de hoofden van kleinere landen heen, wat tot verschrikkelijk lijden heeft geleid. Het Molotov-Ribbentroppact bracht ons de Tweede Wereldoorlog. De overeenkomst van Jalta gaf ons de Koude Oorlog. Het Witkoff-Dmitrievpact, als het standhoudt, past perfect in die traditie.
In Nieuw-Zeeland werden in 2017 voor het eerst rechten toegekend aan een stromende, levende rivier. Een doorbraak die een sterk positief effect had op de natuurrechtenbeweging, aldus Macfarlane. Maar hier moet ik hem meteen, helaas, van repliek dienen. In ons land en elders worden betogers ten gunste van het klimaat zonder pardon gecriminaliseerd en wereldwijd is het klimaat inmiddels in het verdomhoekje terecht gekomen. Recensie door Enno Nuy.
Een belangrijk kenmerk van het historicisme is, volgens Popper, de wens om holistische en utopische oplossingen te bieden voor actuele problemen. De historicist wil de samenleving radicaal veranderen, alles uitroeien en helemaal opnieuw beginnen. En dit is precies wat er gebeurde in de 20ste eeuw, toen Hitler en Stalin dachten dat ze de historische wetten van (respectievelijk) ras en klasse moesten toepassen en een nieuwe, utopische samenleving in de praktijk moesten brengen – met alle gruwelijke gevolgen van dien. Recensie door Xander Niks.
Het was ooit gebruikelijk om te spreken van een "liberale internationale orde". Die tijd is duidelijk voorbij. We zijn een nieuw tijdperk van wereldwijde wanorde ingegaan. Het was duidelijk dat de gestage opkomst van China en andere opkomende economieën altijd een uitdaging zou vormen voor de regels die de westerse mogendheden na de Tweede Wereldoorlog hadden afgesproken. Maar de beslissende factor in de teloorgang van de liberale internationale orde is dat de VS ze heeft verlaten.
Veel mensen gaan ervan uit dat de Joodse staat werd opgericht als reactie op de Holocaust en dat vervolgens de Palestijnen in de zogeheten Nakba uit Palestina werden verdreven en nooit meer terug mochten keren. De werkelijkheid echter is genuanceerder en vooral complexer. Dit artikel beoogt die complexiteit rond het ontstaan van de staat Israël te ontwarren. Dat is noodzakelijk voor een goed en eerlijk begrip van de loop der geschiedenis.
In The Theory of Moral Sentiment stelt Smith zelfs dat elke samenleving die de veiligheid en het welzijn van al haar burgers bevordert, instituties moet creëren die sociale interacties reguleren – of ze nu politiek, economisch, cultureel of wat dan ook zijn – op zo'n manier dat ze diep resoneren met onze eigen aard en perfect in lijn zijn met een evenwicht tussen verschillende morele waarden: eigenbelang, belang van anderen en het algemeen belang. Recensie door Xander Niks.
De Vlaamse regering heeft drastisch gesnoeid in de subsidies voor kerninstellingen van het Nederlandstalige culturele en intellectuele leven. Met die kortzichtigheid ondergraaft Vlaanderen niet alleen zijn taal-, cultuur- en wetenschapsbeleid, maar ook een deel van de intellectuele infrastructuur waarop dat beleid generaties lang steunde. Zo breekt de Vlaamse regering nog wat meer met zijn emancipatorische tradities: taal en cultuur lijken geen hefboom meer.
In vorige columns benadrukte ik reeds uitvoerig dat de topinkomens in België (de top 5 procent en vooral de top 1 procent) een veel lichtere belastingdruk torsen dan de modale Belg. Om het begrotingsprobleem op te lossen zal het niet volstaan om te bezuinigen op de uitgaven. Ja, er zal bezuinigd moeten worden, maar tegelijk zullen een aantal geprivilegieerde groepen (die vooral behoren tot de hoogste inkomensklassen) meer belastingen moeten betalen.
