All in Opinie
Tom Van Grieken en zijn Europese extreemrechtse acolieten gedragen zich als apostelen van de Amerikaanse president die zichzelf de Messias waant. De houding van Trump, maar ook die van Orbán, is een steentje in de schoenen van extreemrechtse politici. Alle democraten moeten blijven wijzen op de innige band van extreemrechts met autoritaire leiders en ideeën, tot het steentje uitgroeit tot een forse molensteen die om hun nekken hangt en ze electoraal van de kaart veegt.
De huidige teleurstelling in Orbán biedt een zeldzame kans. Binnenlandse en internationale experts kunnen de nieuwe regering helpen om concrete verbeteringen te realiseren, zoals beter onderwijs, betrouwbaardere gezondheidszorg en een minder corrupte overheid. Maar liberaal-progressieven moeten niet verwachten dat deze verbeteringen voor zichzelf spreken. Ze moeten juist duidelijk worden verdedigd als het resultaat van een open samenleving – een samenleving die niet alleen effectief bestuur levert, maar ook bijdraagt aan waardigheid en sociale samenhang.
Orbáns nederlaag, net als de nederlaag van de Poolse PiS drie jaar geleden, betekent niet het einde van het illiberalisme. De structurele omstandigheden die de opkomst ervan voedden – economische onzekerheid, maatschappelijke fragmentatie en politiek wantrouwen – blijven in veel democratieën bestaan. Maar Orbáns val ondermijnt wél het gevoel van onvermijdelijkheid dat de wereldwijde verschuiving weg van de liberale democratie omringde.
De verwijdering van populisten uit de macht biedt kansen, maar ook met heel wat moeilijkheden. Als de Hongaarse verkiezingen de weg vrijmaken voor een democratische transitie, zal de nieuwe regering te maken krijgen met een reeks structurele problemen, evenals druk van Orbáns machtige aanhangers in Rusland en de Verenigde Staten. Maar met de juiste steun van externe actoren en de bereidheid om moedig op te treden, is een post-extreemrechtse toekomst mogelijk.
In de Sovjet-Unie werden vrouwen verwelkomd op de arbeidsmarkt als schrijvers, wetenschappers, acteurs, ingenieurs – noem maar op. Tegenwoordig worden meisjes in Rusland aangemoedigd om al op de middelbare school kinderen te krijgen, deels om de catastrofale demografische achteruitgang van Rusland, die door de oorlog in Oekraïne is versneld, tegen te gaan. Het is alsof de emancipatie van vrouwen (een zaak waaraan Rusland heeft bijgedragen) nooit heeft plaatsgevonden.
Of AI een motor voor wereldwijde productiviteitsgroei wordt, hangt niet alleen af van het tempo en de richting van innovatie, maar ook van hoe effectief landen wereldwijd hun instellingen, arbeidsmarkten en productiesystemen aanpassen om de kansen die de technologie biedt te benutten. De "AI-race" zal niet alleen gewonnen worden door degenen die doorbraken realiseren in Silicon Valley of Hangzhou, maar ook – en misschien nog wel meer – door degenen die ze het meest effectief toepassen.
Vladimir Poetin en Donald Trump zijn verschillend, maar ze delen wel enkele persoonlijkheidskenmerken – een gebrek aan empathie, een naadloos vermogen om te liegen, onverschilligheid ten opzichte van goed en kwaad, wraakzucht wanneer ze geconfronteerd worden met onaangename waarheden – en ze hebben dezelfde soort fout gemaakt door ten oorlog te trekken. Beiden vertrouwden op hun kleine kring van ja-knikkers die hen nooit waarschuwden voor de risico's van hun acties.
Het eiland Kharg verleidt de VS tot een koers met gevolgen die anderen wellicht niet willen dragen. Het Amerikaanse leger kan het eiland veroveren, maar het kan anderen niet dwingen om te delen in de gevolgen die daaruit voortvloeien. De oude boodschap was duidelijk: draag meer bij, of de veiligheidsgarantie verzwakt. De nieuwe boodschap is net zo duidelijk: zonder overeenstemming over de missie verzwakt de steun van de bondgenoten.
De afschaffing van de Senaat wordt voorgesteld als een daad van politieke efficiëntie en duidelijkheid. In werkelijkheid dreigt ze vooral een handig rookgordijn te worden. Want achter dat symbolische dossier schuilt een ongemakkelijke realiteit. Een meerderheid die het over weinig eens raakt, behalve dat alles de schuld is van het verleden, onder leiding van een premier die zich gedraagt alsof hij geen deel uitmaakt van zijn eigen regering.
Het lijdt geen twijfel dat een terugkeer naar diplomatie moeilijk te verkopen zal zijn voor Iran, gezien het feit dat het nu al twee keer is gebombardeerd door de VS en Israël tijdens de onderhandelingen. Maar hoewel de Iraniërs weinig reden hebben om de regering-Trump te vertrouwen, blijft diplomatie uiteindelijk de enige duurzame weg uit het conflict en weg van een nieuwe golf van nucleaire proliferatie in het Midden-Oosten.
Tot vorige maand leek het beleid van Trump gericht op terugtrekking uit het Midden-Oosten. De National Security Strategy had dit duidelijk uiteengezet: “Naarmate deze regering restrictief energiebeleid intrekt of versoepelt en de Amerikaanse energieproductie toeneemt, zal de historische reden van Amerika om zich op het Midden-Oosten te richten, afnemen.” Nu de oorlog in Iran verkeerd loopt, zou het uit het Midden-Oosten verdreven kunnen worden.
Met zijn boek De burger in opstand plaatst Verhofstadt de ideologie weer centraal. Want zonder ideologie eindigt politiek in pragmatisch beleid zonder een enthousiasmerende visie. Het is nu aan de nieuwe generaties liberalen om dit ter harte te nemen en niet langer mee te draaien in de dagjespolitiek die niets toevoegt aan de leegte die sinds 1989 is gegroeid. We hebben geen behoefte meer aan politieke kruideniers, maar aan visionaire leiders die de burgers weer kunnen inspireren en hoop geven voor de toekomst.
De tegenstelling is niet competitiviteit of milieu, wel competitiviteit vandaag of competitiviteit morgen. Milieumaatregelen zoals het ETS verhogen de kosten van die bedrijven die veel CO2 uitstoten. Die maatregelen zorgen er wel voor dat veel creatieve ondernemers in België en in Europa zoeken naar alternatieve productiemethoden die geen of minder gebruik maken van fossiele brandstoffen en/of nieuwe producten die weinig energie-intensief zijn. Die zoektocht leidt tot een nieuwe meer duurzame industrie.
Immigratie is misschien wel het meest explosieve probleem in de Verenigde Staten van vandaag. Tegenstanders beweren dat immigranten een last zijn voor de overheidsfinanciën en concurreren met Amerikaanse burgers om banen, huisvesting en andere voorzieningen. Maar de nationalisten hebben het net zo mis als dat ze luidruchtig zijn. Wat vaak over het hoofd wordt gezien: immigranten dragen bij aan zowel de vraag- als de aanbodzijde van de Amerikaanse economie.
Persoonlijkheidscultussen spelen altijd in op het narcisme van de leider en het verlangen van de volgelingen naar orde of een sterke autoriteitsfiguur. Maar of leiders de persoonlijkheidscultus effectief kunnen gebruiken om hun macht te versterken, hangt af van de politieke context waarin de cultus is ingebed. In het geval van Trump zal het op de lange termijn waarschijnlijk zijn positie juist verzwakken.
Democratie is wat staatsmacht betrouwbaar maakt. Het maakt besluitvorming op de lange termijn en duurzame allianties mogelijk. Het onderbouwt het vertrouwen dat verplichtingen worden nagekomen, fouten worden gecorrigeerd en crises met veerkracht worden aangepakt. In landen waar de wet wordt ingezet als wapen om de oppositie het zwijgen op te leggen, verliezen oproepen tot een rechtvaardigere internationale orde alle geloofwaardigheid. Mijn eigen land is daar een goed voorbeeld van.
Wat Europa dringend nodig heeft, is de politieke vastberadenheid om één interne markt te voltooien. Dat is geen technocratische aangelegenheid. Het is de meest effectieve manier om het concurrentievermogen van Europa te versterken, en daarmee ook de veiligheid en soevereiniteit. Als we een continent willen dat veerkrachtiger is en beter in staat is zijn belangen te verdedigen en zijn eigen toekomst vorm te geven, dan moeten we erkennen dat één Europa één markt vereist.
Adam Smith wordt vaak afgeschilderd als de oorspronkelijke voorvechter van ongebreideld kapitalisme, een denker die geloofde dat markten elk probleem konden oplossen. Maar dit is een karikatuur van zijn opvattingen. Smith was bovenal een pragmaticus. Hoewel hij geloofde dat samenlevingen eerst naar de markt moesten kijken voor oplossingen, erkende hij ook de beperkingen ervan. Bovendien waren Smiths economische ideeën altijd geworteld in een bredere morele filosofie.
Al zo’n tiental keer heeft Donald Trump beweerd dat zijn aanval op Iran buitgewoon succesvol verloopt, dat de tegenstander vernietigd is en dat Iran wil praten, maar dat hij dat weigert. De realiteit is evenwel dat de regering Trump van geen hout pijlen meer weet te maken, en dat Iran nog steeds over heel wat vuurkracht beschikt. Ook een regimewissel – wat ik de Iraanse bevolking ten zeerste toewens – zit er voorlopig niet aan te komen nu een nieuwe theocratische tiran aan de macht is.
Realisme begint niet met toegeven aan machtspolitiek. Het begint met het besef dat de regels die na de Tweede Wereldoorlog zijn opgebouwd er precies zijn om die machtspolitiek te vermijden. Wie het internationaal recht vandaag ‘realistisch’ wil negeren, moet zich afvragen welke wereld hij morgen helpt creëren. Geschiedenis schrijven kon echt wel op een andere manier, meneer De Wever. Weinig politici willen herinnerd worden als de nieuwe Chamberlain.
